Grenzen maken vrijheid mogelijk

“Grote opluchting bij families vermiste meisjes: ze zijn terecht”
Deze krantenkop raakte afgelopen week de kern van mijn familiekring. Twee tienjarige meisjes, verdwenen na schooltijd. Eén van hen had tegen haar ouders gezegd dat ze zou gaan spelen bij school. De ander had daar helemaal geen toestemming voor gekregen. Hun telefoon? Verstopt in de bosjes, waarschijnlijk om niet gevolgd te kunnen worden. Urenlange zoektocht. Politie, Burgernet, familie, vrienden, leerkrachten – allemaal op zoek. Uiteindelijk, acht kilometer verderop, werden ze om half elf ‘s avonds gevonden. Gezond en wel.
Het klinkt vreemd, maar terwijl dit nieuws mij bereikte, dacht ik aan de bijeenkomst van vorige week over vrijheidsonderwijs en aan de keren dat ik hoorde: ”Vertrouw op de autonomie van het kind.”
Met die gedachten werd het mij helder wat men eigenlijk bedoelde. En vooral: wat er niet bedoeld werd: het verschil tussen vrijheid claimen en vrijheid bezitten.
Deze meisjes dachten dat ze vrijheid claimden door stiekem weg te gaan, hun telefoon weg te gooien en te ‘ontsnappen.’
Maar dit was geen vrijheid. Dit was een impuls zonder overzicht. Een actie zonder begrip van consequenties.
In de opleiding leerde ik over het onderscheid tussen negatieve en positieve vrijheid. Negatieve vrijheid is vrijheid ván – vrij zijn van regels, van controle. Positieve vrijheid is vrijheid tót – de capaciteit om werkelijk te kunnen kiezen vanuit begrip en inzicht.
Deze meisjes hadden negatieve vrijheid geclaimd. Weg van controle. Maar wat ze misten, was positieve vrijheid: het vermogen om te overzien wat hun keuze betekende. De innerlijke structuur om hun impuls te reguleren.

Maria Montessori schreef over “vrijheid binnen grenzen”. Deze grenzen zijn geen beperking van vrijheid, maar beschermen de omgeving waar binnen vrijheid veilig geoefend kan worden. Maar ja dat was meer dan 100 jaar geleden…..de tijd is zo ontzettend veranderd. Al kijkend naar de kinderen ( en volwassenen) van vandaag. Ze zijn overspoeld met prikkels, verleidt door algoritmes, afgeleidt door notificaties. Ze kunnen kiezen uit alles, maar weten niet meer wat ze werkelijk willen. En dus zijn ze eigenlijk veel minder vrij dan kinderen uit Maria’s tijd.
Daar ligt de kunst van het vrijheidsonderwijs: kinderen niet alleen beschermen tegen té veel grenzen, maar ook tegen té weinig houvast. Niet alleen ruimte geven voor autonomie, maar ook structuur bieden om die autonomie te kunnen dragen. Niet omdat we kinderen niet vertrouwen, maar omdat we ze liefhebben. Dat betekent soms moeilijke keuzes. Zoals: nee, je ouders moeten weten waar je bent als je tien bent. Deze meiden hebben geleerd over negatieve vrijheid. Ik gun ze nu de stap naar het ervaren van positieve vrijheid.

En hoewel de aanleiding geen fijne was, leerde ik, in de praktijk, de echte kern van het vrijheidsonderwijs.

hashtag#vrijheidsonderwijs hashtag#montessori