Moi-même
Dat wat overblijft in de stilte
Er zat een kind aan een tafel bij het raam. De rest van de groep was nog aan het zoeken. Wie zit waar, wie hoort bij wie, mag dit, mag dat.
Zij niet. Zij had een werkje gepakt en werkte in opperste concentratie.
Ik heb haar niet gestoord. Ik heb ook niets gezegd tegen de anderen. Ik stond daar en dacht: dit is het. Hier gaat het over.
Er wordt in het onderwijs veel over stilte gesproken, maar bijna altijd als iets wat je oplegt. Stilte in de gang. Stilte tijdens het werken. Stilte als je te druk bent geweest.
Zo is stilte een regel. Of een straf. En soms een beloning.
Wat ik bij dat meisje zag was iets anders. Er was geen regel. Er was niemand die iets afdwong. Er was een kind dat zelf de ruimte maakte om ergens in te verdwijnen.
Dat is geen afwezigheid van geluid. Dat is een vaardigheid.
Een kind leert lopen. Een kind leert praten. En een kind kan leren stil te zijn niet omdat het moet, maar omdat het ontdekt wat er dan mogelijk wordt.
Ik heb mij lang overal in geïnteresseerd. Ik weet iets van kosmisch onderwijs, van rekenen, van taal, van hoe je een team meeneemt, van hoe een school werkt als je er de leiding over hebt.
Op een gegeven moment merkte ik dat ik daar niet meer mee verder kwam. Van alles wat is eigenlijk helemaal niets.
Dus ik koos. Niet omdat de rest niet interessant is, integendeel. Ik haal mijn ideeën nog steeds overal vandaan, ook buiten montessori, ook uit hoeken die er op het eerste gezicht niets mee te maken hebben. Maar ergens raakt het steeds mijn kern, mijn visie. Stilte.
Breed in waar ik mijn kennis vandaan haal. Smal in waar het over gaat.
Dat is trouwens precies wat we van kinderen vragen. Vrijheid in gebondenheid. Kies zelf, maar er zijn kaders. Juist daarbinnen wordt kiezen iets waard en betekenisvol.
Moi-même betekent: ikzelf.
Toen ik onderzoek deed naar stilte in de klas, ging het al snel niet meer alleen over de kinderen. Het ging ook over wat er met mij gebeurde als het stil werd. Rust. Overzicht. Het gevoel dat ik weer even wist waar ik was.
Wat overblijft in de stilte, is jezelf.
Voor een kind van zeven geldt dat net zo goed als voor een leerkracht van veertig.
Stilte is een vaardigheid die je kunt aanleren. En het verschil tussen stilte die wordt opgelegd en stilte die mag ontstaan is wat ik zie in klassen.
En dat er in dat verschil ontzettend veel te doen valt.
Drie pijlers
Kosmisch onderwijs
Het kind leert de wereld kennen als verhaal, en zichzelf als deel van iets dat groter is dan zichzelf.
Lees verder →
Vrijheidsonderwijs
Vrijheid is een omgeving bouwen waar het kind wil wat het doet en niet doet wat het wil.
Lees verder →
Emancipatorisch onderwijs
Zelfstandigheid is niet alleen voor kinderen. Ook leerkrachten en scholen verdienen het om hun eigen stem te vinden en hun eigen verhaal te leren schrijven.
Wie verder wil lezen: in mijn visiestuk van de opleiding vakbekwaam schrijf ik uit hoe deze pijlers samenkomen.